Evrensel Sağlık Kapsayıcılığı ve Eşitlik/Equity

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 25. maddesi, her insanın kendisi ve ailesi için tıbbi bakım hizmetlerine erişim hakkı olduğunu deklare etmiştir. Kişilerin sağlık hizmetlerine erişim hakkı bunun dışında da birçok yasa ve bildirge kapsamında korunma altına alınmış olsa dahi, birçok insan gerek ekonomik sebepler gerekse de sosyal kimlikleri sebebi ile sağlık hizmetlerine erişim noktasında sıkıntılar yaşamaktadır.

 

Sağlık Hizmetlerine Erişimde Ekonomik Statü:

 

Özellikle vatandaşlarına kapsayıcı sağlık hizmeti sunmayan ülkelerde, birçok kişi sağlık hizmetlerine başvuruda veya tedavinin devam ettirilmesi noktalarında büyük sıkıntılar yaşamaktadır. Sağlık hizmetlerine erişim yalnızca olası bir hastalık durumunda tedavi hizmeti almak ile sınırlandırılmamalıdır, çünkü kişilerin sağlık sistemine erişimleri koruyucu birinci basamak sağlık hizmetlerinden palyatif bakıma kadar olan tüm sağlık basamaklarını kapsamaktadır. Bu doğrultuda kişilerin sahip olduğu hastalıklar semptom verdiğinde herhangi bir finansal zorluk yaşamadan doktora başvurabilecek durumda olması, ekonomik bariyerlerin yokluğunu ispatlamamaktadır. Kişiler koruyucu sağlık hizmetlerin aşamasından itibaren tüm sağlık hizmetlerine herhangi bir ekonomik zorluk yaşamadan ulaşabilmelidir.

 

Fakat tüm bu ideallere rağmen yapılan araştırmalar:

 

-Dünya nüfusunun yarısının hala tam kapsamıyla sağlık hizmetlerine erişemediğini

 

-Her yıl ortalama 100 milyon insanın zorunlu sağlık giderleri sebebi ile ekstrem yoksulluk (gelirin günlük 1.9 Dolar'ın altına inmesi) seviyesine düştüğünü

 

-Ve 930 milyondan fazla insanın hane içi gelirlerinin en az %10'unu sağlık giderlerine harcamak zorunda kaldığını belirtmektedir.

 

Tüm bu sebepler kişilerin sağlık hizmetlerine ihtiyaç duydukları anda erişememesi sebebi ile olası erken tedavi ve tanı şansının yok olmasına yol açmaktadır. Sağlık hizmetlerine erişim sağlayabilen fakat bu hizmetleri sürdürülebilir bir gider dağılımı ile alamayan hastalar ise yoksulluk ve açlığa mahkum edilmektedir.

 

Bu doğrultuda ülkeler vatandaşlarına sağlık hizmetlerini gelir dağılımına göre düzenleyecek şekilde sunabilmelidir. Unutulmamalıdır ki Evrensel Sağlık Kapsayıcılığı, tüm sağlık hizmetlerinin (tedaviler, girişimler vs.) her koşulda tamamen ücretsiz olması anlamına gelmemektedir, hiçbir ülke bu şekilde bir sağlık hizmetini sürdürülebilir şekilde sunabilecek konumda değildir.

 

Sosyal Kimlik Bazında Sağlık Hizmetlerinde Ayrımcılık:

 

Ülkelerin sağlık hizmetlerini ekonomik koşullarda sunması, sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan eşitsizlik ve ayrımcılıkların bitmesini için yeterli değildir. Kişiler ekonomik faktörlerden bağımsız olarak sağlık hizmetlerine erişimde, din, ırk, milliyet, cinsiyet kimliği, cinsel yönelim, yaş, yaşam tarzı, engellenmişlik vb. sosyal kimliklerini tanımlayan faktörler öne sürülerek ayrımcılık ve stigmalarla karşı karşıya kalmaktadır. Sağlık çalışanlarının istemli veya istemsiz ırkçı, ön yargılı ve fobik tutumları, kişilerin ayrımcılık korkusu ile sağlık hizmetlerine başvuruyu geciktirmesi veya reddetmesi, belirli toplulukların sağlık koşulları hakkında sağlık çalışanlarının eğitimlerinin yetersiz olabilmesi gibi birçok faktörden ortaya çıkabilen bu durum, kapsayıcı sağlık hizmeti kavramını zedelemektedir. 

 

Evrensel Sağlık Kapsayıcılığı, bireylerin sağlık hizmetlerine ihtiyaç duydukları anda, ihtiyaç duydukları yerde herhangi bir ekonomik zorluk yaşamadan ulaşmalarını ve sağlık hizmeti ile kişiler arasında herhangi bir engel olmamasını hedeflemektedir. Amaç kimseyi geride bırakmayan eşitlikçi sağlık hizmetini insanlığa sunabilmek olmalı ve sağlık sistemleri bu doğrultuda düzenlenmelidir.

 

Peki Neden Equality Değil de Equity?

 

Equity ve equality kavramlarının her ikisi de dilimizde "eşitlik" anlamına gelmektedir. Fakat kelimeler irdelendiğinde her iki kavram da en sonunda adil dağılımı hedeflese de, equality kavramı herkese aynı yaklaşım gösterilmesi gerektiği anlamına gelirken, equity kavramı ise kişilerin sahip olduğu farklı şartlara göre yaklaşımlar oluşturarak fırsat eşitliği yaratmak anlamına gelmektedir.

 

 

Peki Evrensel Sağlık Kapsayıcılığı hangi eşitlik tanımını baz alıyor?

 

Evrensel Sağlık Kapsayıcılığı kapsamında tüm insanlığın sağlık hizmetlerine ulaşımda herhangi bir finansal veya sosyal zorluk çekmemesi hedeflenmektedir. Bu hedefe ulaşmak ve sağlıkta mutlak eşitliği sağlamak adına dezavantajlı gruplara öncelik tanınması önem arz etmektedir.